Langs Nederlandse snelwegen staan duizenden lichtmasten, hectometerborden, leuningen, bebording, kabelgoten en picknickbankjes. Vrijwel allemaal gemaakt van staal, aluminium of kunststof. Rijkswaterstaat wil deze producten vervangen door slimme, biobased alternatieven die net zo goed functioneren maar veel duurzamer zijn. Het liefst modulair ontworpen, zodat onderdelen voor meerdere toepassingen gebruikt kunnen worden en meerdere levenscycli meegaan. Voor het innovatieterrein InnovA58 zoeken we concrete ontwerpen die binnen 12 maanden getest en gerealiseerd kunnen worden.
Ben jij die innovatieve ondernemer die straat- of wegmeubilair kan maken van natuurlijke en lokaal geproduceerde materialen zonder in te boeten op kwaliteit? Help ons het Nederlandse wegbeeld duurzamer te maken én ontvang cofinanciering voor jouw prototype! Jouw oplossing kan de standaard worden voor duizenden kilometers Nederlandse infrastructuur.
De uitdaging
Nederland heeft een ambitieuze duurzaamheidsdoelstelling: meer dan 10% van het wegmeubilair en 15% van het straatmeubilair moet biobased worden voor 2030. Hoewel sommige biocomposiet producten bijna marktrijp zijn, zijn ze vaak nog te duur, niet volledig circulair, of technisch nog niet klaar voor grootschalige toepassing.
Rijkswaterstaat beheert een enorm areaal met miljoenen stuks straat- en wegmeubilair. Ondanks de relatieve kleinschaligheid van individuele producten kunnen we door deze grote aantallen een enorme impact maken. De uitdaging zit echter in het ontwikkelen van oplossingen die niet alleen duurzaam zijn, maar ook voldoen aan de strenge veiligheidseisen en even lang meegaan als de huidige producten - sommige tot wel 40 jaar.
Ons ideaalbeeld zijn oplossingen die naast duurzaam ook slim ontworpen zijn: modulaire systemen die voor meerdere toepassingen gebruikt kunnen worden en materialen die meerdere levenscycli kunnen doorlopen. De huidige markt voor straat- en wegmeubilair mist deze systemische benadering. Een lichtmast is een lichtmast, een hectometerbord is een hectometerbord, zonder onderlinge verbinding. Wij zien kansen in een "RWS bouwblokje" waarbij onderdelen uitwisselbaar zijn en producten na hun eerste leven een hoogwaardige tweede bestemming krijgen binnen het Rijkswaterstaat areaal.
Via het Living Lab InnovA58 werkt Rijkswaterstaat samen met Hoeve Nieuw Zwanenburg en Building Balance aan biobased innovaties. Op dit terrein groeien gewassen zoals vezelhennep en olifantsgras die uitstekend geschikt zijn voor sterke, duurzame materialen. Nu zoeken we ondernemers die deze of eventueel andere lokale grondstoffen kunnen omzetten in concrete, praktische oplossingen.
Waar zijn we naar op zoek?
We zoeken duurzame biobased oplossingen voor straat- en wegmeubilair van lokale grondstoffen die lang meegaan. Nog beter zou zijn als deze oplossingen ook modulair ontworpen zijn zodat ze voor meerdere toepassingen gebruikt kunnen worden en meerdere levenscycli meegaan.
Straat- en wegmeubilair waar we oplossingen voor zoeken
- Lichtmasten (4-10 meter hoog) die botsvriendelijk zijn.
- Hectometerborden die 40 jaar meegaan en goed zichtbaar blijven.
- Kabelgoten die robuust en onderhoudsarm zijn.
- Picknickbankjes die gebruiksvriendelijk en hufterproof zijn.
- Bebording die volledig circulair zijn en goed zichtbaar.
Meer informatie over de huidige staat van duurzame ontwerpen voor deze producten en de uitdagingen die spelen, lees je in de achtergrondinformatie onderaan deze briefing.
Materiaaleisen
- 100% biobased heeft de voorkeur boven biocomposiet met fossiele componenten.
- Meerdere levenscycli - materialen die hoogwaardig hergebruikt kunnen worden.
- Zo lokaal mogelijk geproduceerd voor korte ketens.
- Bij voorkeur Nederlandse gewassen zoals vezelhennep of olifantsgras die worden geteeld bij Hoeve Nieuw Zwanenburg.
Hoewel het gebruik van vezelhennep en olifantsgras sterk wordt aangemoedigd vanwege het duurzame en lokale karakter, staan we open voor alternatieve biobased en circulaire oplossingen die lokaal geproduceerd worden. Zolang het ontwerp bijdraagt aan de duurzaamheid en functionaliteit, is er ruimte voor creatieve invalshoeken, nieuwe materialen en innovatieve combinaties.
Praktische vereisten
- Werkend prototype dat binnen 12 maanden gerealiseerd en getest kan worden op InnovA58 (6 maanden voor testen, 6 maanden voor realisatie).
- Voldoen aan veiligheidseisen zoals botsvriendelijkheid voor lichtmasten.
- Schaalbare productie tegen realistische kostprijs.
Modulaire oplossingen (nice-to-have)
Nog meer impact maken we met slimme modulaire ontwerpen waarbij:
- Onderdelen onderling verwisselbaar zijn voor verschillende producten.
- Verschillende modules gecombineerd kunnen worden tot nieuwe toepassingen.
- Onderdelen na hun eerste leven hoogwaardig herbestemd kunnen worden binnen het RWS areaal.
Waar zijn we niet naar op zoek?
- Alleen ontwerpideeën zonder concrete technische uitwerking.
- Oplossingen die niet voldoen aan de veiligheidseisen voor weginfrastructuur (getest tijden het traject).
- Producten die significant duurder blijven dan conventionele alternatieven.
- Concepten die niet na 6 maanden tot een testbaar prototype leiden.
Wat we bieden
- Drie deelnemers maken kans op een opdracht van maximaal €25.000,- om een prototype te realiseren en te testen.
- Cofinanciering van 50% is hierbij het uitgangspunt, dat mag ook in uren worden ingebracht.
- Testlocatie op het innovatieterrein InnovA58 waar je onder echte omstandigheden kunt testen.
- Toegang tot lokale grondstoffen zoals vezelhennep en olifantsgras van Hoeve Nieuw Zwanenburg.
- Expert netwerk van TNO, Rijkswaterstaat specialisten en andere kaderbeheerders.
- Kans op grootschalige uitrol in het Rijkswaterstaat areaal bij een succesvol prototype.
Beoordelingscriteria
- Duurzaamheid: De mate waarin gebruik wordt gemaakt van (lokale) biobased grondstoffen met lage ecologische voetafdruk (circulariteit, end-of-life toepasbaarheid & milieukostenindicator meegenomen) en zo min mogelijk onderhoud.
- Schaalbaarheid: Potentie voor brede toepassing in de grond-, weg- en waterbouwsector met realistische productie- en kostprijs.
- Praktische toepasbaarheid: De mate waarin de oplossing in de buurt komt van dezelfde functionele eisen en levensduur als conventionele oplossingen. Voorbeelden; Lichtmast: gemiddeld 40 jaar; Reflectorpaal: gemiddeld 40 jaar; Kabelgoot: gemiddeld 20 jaar.
- Technische haalbaarheid: De mate waarin de oplossing concreet uitvoerbaar is en binnen 12 maanden getest en gerealiseerd kunnen worden (6 maanden voor testen, 6 maanden voor realisatie).
- Innovativiteit: De mate waarin het concept een vernieuwend product is vergeleken met bestaande producten.
Voorwaarden deelname
- Ingeschreven bij de KvK.
- Bereid en in staat om 50% cofinanciering te leveren (kan ook in uren).
- In staat om binnen 12 maanden een prototype te testen en te realiseren.
Jullie inzending
De inzending moet de volgende onderdelen bevatten:
- Managementsamenvatting
- Omschrijving van de innovatie
- Duurzaamheidsimpact
- Schaalbaarheid
- Werkplan
- Test- en monitoringsplan
- Financiering
Meer informatie en een uitgebreide toelichting op deze onderdelen zijn te vinden in het format van het inzendformulier Format Inzendformulier Challenge Biobased InnovA58.pdf
Vereisten:
- In het Nederlands of Engels
- Maximaal 6 pagina’s of 12 slides
- In de vorm van een presentatie, slide deck of tekstbestand
- Geüpload als PDF-bestand (liggend of staand A4-formaat, maximaal 30MB)
- Video's, voorbeeldwebsites, etc. mogen als link worden toegevoegd
Tijdlijn
- Donderdag 2 oktober om 12:00: lancering challenge
- Maandag 24 november 2025 om 17:00: deadline challenge
- Woensdag 3 dec: bekendmaking selectie voor verdiepende gesprekken
- Maandag 8 en dinsdag 9 december (voorkeur middag): verdiepende gesprekken met selectie
- Uiterlijk 19 december 2025: bekendmaking winnaars
- 2026: start prototype ontwikkeling, plaatsing en monitoring op InnovA58
Over ons
Rijkswaterstaat werkt elke dag vol toewijding aan een veilig, leefbaar en bereikbaar Nederland. Al meer dan 225 jaar houdt de organisatie het land in beweging via de rijkswegen, vaarwegen en wateren. Tegelijkertijd kijkt Rijkswaterstaat vooruit: duurzaamheid staat hoog op de agenda. Met circulair werken, emissieloos bouwen en slimme, circulaire en klimaatadaptieve oplossingen zet de organisatie grote stappen richting de toekomst. Door de krachten te bundelen en expertise slim in te zetten, ontstaan innovatieve ideeën die bijdragen aan de energietransitie én aan infrastructuur die generaties mee kan. Samenwerken met Rijkswaterstaat betekent werken aan impactvolle projecten die er echt toe doen – voor Nederland én voor de toekomst.
Achtergrondinformatie
De ontwikkeling van biobased straat- en wegmeubilair staat nog voor verschillende technische en praktische uitdagingen. Hieronder een overzicht van de huidige stand van zaken bij de belangrijkste toepassingen.
Lichtmasten
Huidige biobased lichtmasten zijn vaak nog niet volledig circulair omdat ze niet uitsluitend van reststromen gemaakt kunnen worden en deels fossiele harsen gebruiken. De NEN-eisen voor lichtmasten zijn streng, vooral vanwege de vereisten voor botsvriendelijkheid. Deze eisen zijn oorspronkelijk opgesteld voor traditionele materialen, wat certificering voor nieuwe biobased materialen complex en kostbaar maakt. Rijkswaterstaat gebruikt lichtmasten van 4, 6, 8 en 10 meter hoog, waarbij lagere masten mogelijk schaalbaarder zijn dan hogere varianten, ondanks dat de meeste huidige masten 10 meter hoog zijn. Hout blijft een interessante optie die al eerder is toegepast.
Hectometerborden
De meeste biobased alternatieven voor hectometerborden zijn momenteel niet volledig circulair, zoals kunststofvarianten met bermgras. Op het gebied van hout zijn er veelbelovende ontwikkelingen, bijvoorbeeld milieuvriendelijke verduurzaming van loofhoutsoorten. Nieuwe palen moeten dezelfde hoge eisen halen als huidige varianten op het gebied van veiligheid, zichtbaarheid, levensduur en onderhoud. Dit maakt het testen van verfrissende, innovatieve ideeën extra belangrijk.
Kabelgoten
Overal in het Rijkswaterstaat areaal liggen kabels die bescherming nodig hebben, zowel binnen als buiten objecten. De vervanging van huidige structuren door biobased kabelgoten biedt grote potentie voor de toekomst. Rijkswaterstaat wil de stap maken naar volledig biobased en circulaire kabelgoten die voldoen aan de praktische eisen: robuust genoeg voor dagelijks gebruik, onderhoudsarm en eenvoudig te installeren door monteurs.
Picknickbankjes
Rijkswaterstaat heeft recent picknickbankjes van biocomposiet ingekocht, deze zijn nu 80% biobased. Een knelpunt is dat ze geen bio-hars bevatten omdat deze onvoldoende weerbestendig is. Bankjes met bio-hars gaan slechts 8 jaar mee doordat ze dag en nacht blootgesteld worden aan wind en UV-straling, terwijl traditionele picknickbankjes zeker 20 jaar meegaan. Ook moeten de bankjes "hufterproof" zijn: bestand tegen vandalisme en zwaar gebruik in de buitenruimte. Dit maakt het ontwerp van volledig biobased alternatieven uitdagend.
Bebording
Het huidige wegaanduidings- en informatiemateriaal is nog niet 100% biobased en circulair. Bebording moet jarenlang bestand zijn tegen weersomstandigheden, UV-straling en mechanische belasting, terwijl de tekst en symbolen goed leesbaar en duurzaam moeten blijven. Dit stelt hoge eisen aan biobased materialen die deze functionaliteit kunnen waarborgen zonder aan kwaliteit in te boeten.
Bronnen
- Nationale Aanpak Biobased Bouwen - Addendum Grond, weg- en waterbouw
- Living Lab Innova58 - Unieke testomgeving voor duurzame innovaties
- Hoeve NIeuw Zwanenburg - Terug naar de natuur… bouwen met vezelgewassen
- Building Balance - Bouwmaterialen van eigen bodem