Nederland heeft ongeveer 750.000 woningen met een houten paalfundering. Ruim de helft daarvan krijgt te maken met ten minste enige schade door schimmels, bacteriën of andere funderingsschade. De herstelkosten zijn op dit moment gemiddeld €80.000 per woning. De totale schade loopt op tot €20-€40 miljard euro t/m 2050. Een gigantische opgave waarvoor nog lang niet genoeg capaciteit en oplossingen zijn.
Een deel van de funderingsproblemen wordt veroorzaakt door schimmels en bacteriën die de houten funderingspalen aantasten (zowel boven als onder de waterlijn). Omdat het herstel van funderingen erg duur is zijn we op zoek naar oplossingen die (verdere) funderingsschade door schimmels en bacteriën kunnen voorkomen en/of tegengaan. Zodat herstel niet langer noodzakelijk is, of flink uitgesteld kan worden.
Hebben jullie een mogelijke oplossing voor het voorkomen van (verdere) schimmel en/of bacterie-schade in houten fundering? Dan werken we graag met jullie samen om die te testen in een proof of concept. We zien jullie pitch graag tegemoet!
Over ons
Deze challenge wordt uitgeschreven door een samenwerking van Amsterdamse woningcorporaties: Rochdale, Eigen Haard en Stadgenoot onder aanvoering van De Alliantie. Gezamenlijk verhuren zij 180.000 duizend woningen in Amsterdam en omstreken. De challenge wordt ondersteund door de Nationale Aanpak Funderingsproblematiek - uitgevoerd door RVO.
Waar zijn we naar op zoek?
We zijn op zoek naar oplossingen die de schade aan houten funderingen (heipalen) van reeds bestaande woningen als gevolg van schimmels (paalrot) en bacteriën (palenpest) kunnen voorkomen, stoppen of vertragen.
De manier waarop staat helemaal open! Zolang het (uiteindelijk) maar toegepast kan worden op bestaande funderingen. En bij voorkeur bij woningen in bewoonde staat.
Uiteraard is het van belang dat oplossingen uiteindelijk kosteneffectief zijn ten opzichte van het funderingsherstel wat we nu uitvoeren. De kosten per huis zijn nu ongeveer €80.000,- exclusief forse ‘overhead & proceskosten’. Naast uiteraard bijkomende punten als uithuisplaatsing, en overlast voor bewoners en buren.
Zie hiervoor ook de factsheet - huidige situatie aanpak fundatieherstel (pdf download).
Paalrot
Aantasting van houten funderingspalen door schimmels is relatief agressief, snel en komt alleen voor op de droge delen van houten fundering (boven het grondwaterpeil). Door dalende grondwaterstanden komt het steeds vaker voor dat funderingspalen droog komen te staan. Na 10 tot 15 jaar (cumulatieve!) droogstand heeft een funderingspaal zijn dragende functie verloren, doordat de bovenkant te ver is aangetast. Zodra de palen en opleggers weer onder water komen te staan (minimaal 20cm) stopt verdere aantasting, door het ontbreken van zuurstof.
Palenpest
Aantasting van houten funderingspalen door bacteriën kan ook onder water voorkomen en gaat veel langzamer - het kan wel 50 jaar duren voordat schade zichtbaar/urgent wordt. Het gaat bij palenpest om een ‘consortium’ van verschillende soorten bacteriën die allen van elkaar afhankelijk zijn. De een leeft van de afvalstoffen van de ander. Er zijn tot mogelijk 10 soorten betrokken. Voor verspreiding zijn ze afhankelijk van waterbeweging en/of celdeling. Een derde van alle houten funderingen krijgt uiteindelijk te maken met deze aantasting.
Grenenhout (en dan met name het spinthout) is in het bijzonder gevoelig voor aantasting door bacteriën, doordat het een (verticaal) open celstructuur heeft. Water kan dan via de boven- naar de onderkant stromen of vice versa en deze stroming is essentieel voor de activiteit van houtaantastende bacteriën. Bacteriën komen zo bij elkaar en eten zich samen zo als het ware een weg door de paal. Aangetoond (in laboratorium-condities) is dat het blokkeren in het bovenste deel van de paal effectief de waterstroming in de gehele paal blokkeert (Klaassen 2008). Grenenhout is tot 1970 veel toegepast als heipaal in houten funderingen.
Oplossingsrichtingen
De oplossing mag nog in onderzoeksfase zijn, maar uiteindelijke toepassing moet realistischer wijs uiteraard wel mogelijk zijn bij bestaande funderingen. Die staan onder het pand, grotendeels onder de grond in vochtige/natte omgeving met beperkte ruimte en beperkte toegang tot de palen (zie ook de factsheet funderingen). Wat het toepassen van bestaande methodieken lastig kan maken. Daarbij komt natuurlijk de voorwaarde van het voorkomen van bodemvervuiling en aantasting van andere bouwelementen (riolering, metselwerk, etc).
Waar zijn we niet naar op zoek?
- We zijn voor deze (deel)challenge niet op zoek naar oplossingen voor problemen aan (houten) funderingen, anders dan ontstaan door schimmels of bacteriën.
- We zijn niet op zoek naar oplossingen die zich richten op actief grondwaterbeheer, anders dan in een beperkte straal rondom de betreffende woning.
- We zijn niet op zoek naar monitoring oplossingen - projecten daarvoor lopen al.
Wat is er te winnen?
- Kans op één of meerdere (pilot)opdrachten t.w.v. max € 50.000,- om een onderzoek/test of een POC/pilot te realiseren.
- Ondersteuning van experts van de aangesloten corporaties gedurende uitvoering van jouw voorgestelde traject om de kans van slagen te vergroten.
- Toegang tot het RVO netwerk van de ‘Nationale Aanpak Funderingsproblematiek ’.
- Na een succesvol eerste traject kans op een vervolgopdracht voor de doorontwikkeling van jullie oplossing.
Uiteindelijk doel is om jouw oplossing in te gaan zetten in zoveel mogelijk woningen van de aangesloten corporaties (totaal 180.000), om de problemen met funderingen te vertragen of te voorkomen. Als jullie oplossing op dat niveau is gekomen, zijn er in Nederland nog 750.000 woningen met een houten paalfundering die jouw oplossingen mogelijk zouden willen afnemen.
Beoordelingscriteria
- De oplossing is theoretisch kansrijk
- De oplossing biedt zicht op toepassing in de praktijk (bestaande funderingen)
- De mate van volwassenheid van de oplossing/toepassing (TRL)
- De (verwachte) kosten van toepassing
- Team & ervaring
Jullie inzending (max 6 pagina’s / 18 slides)
- Beschrijving van de oplossing
Geef een zo concreet mogelijke beschrijving van jullie oplossingsrichting. Ga daarin in op de technische/theoretische haalbaarheid en de fase waarin de oplossing zich nu bevindt. Hoe lang zou het naar jullie inschatting duren voordat de oplossing in de praktijk toegepast zou kunnen worden? - Beschrijving van de test/proof of concept/pilot
Geef een korte beschrijving van wat er nodig is om een volgende stap met jullie oplossing te maken in een test, proof of concept ontwikkelen of pilot en wat jullie daarbij van ons nodig hebben. Ga daarbij in op de ondersteuningsbehoefte, de benodigde toegang/materialen/data en het financiële voorstel voor de pilot en bij succes voor de lange termijn. - Beschrijving team
Geef een korte beschrijving van het team (en bedrijf) inclusief relevante expertise dat de oplossing wil gaan realiseren.
De inzending mag in vrije vorm worden ingediend (presentatie/slide deck, briefvorm), maar moet als pdf-bestand (liggend of staand A4) worden geüpload (max. 30MB). Video’s, etc. kunnen daarin worden opgenomen als link. Pitches in English are allowed.
Timeline
- Dinsdag 21 maart 9.00u: Lancering challenge
- Donderdag 20 april 13.30-15.00u: Informatiebijeenkomst
- Dinsdag 16 mei 17.00u: Deadline challenge
- Vrijdag 9 juni: Bekendmaking selectie
- Dinsdag 20 juni 13.00-18.00u: Live matchmaking event
- Q3/Q4 2023: Start samenwerking / pilots
Achtergrondinformatie
Literatuur
- Informatie op de website van RVO: https://www.rvo.nl/onderwerpen/funderingsproblematiek/wat-is-het/aantasting-houten-palen-schimmels-bacterien
- Literatuurstudie en inventarisatie Nederlandse situatie (2000) https://repository.tno.nl//islandora/object/uuid:e292cf1b-169e-4c2d-81dc-61b993c0ef2e
- http://www.kcaf.nl/wp-content/uploads/2017/06/RK-mm-rapport-160000-KCAF-conserveren-houten-paalfunderingen.pdf - Hierin wordt een laboratoriumonderzoek beschreven (zie ook onder) en worden ook mogelijke oplossingsrichtingen theoretisch verkend (p.39 en verder)
- https://www.shr.nl/uploads/pdf-files/2008-01-00-ibb-bacterial-decay-survey-dutch-situation.pdf
Bestaand onderzoek/pilot
In het laboratorium heeft Stichting Hout Research (in opdracht van KCAF) eerder met succes een mogelijke oplossing uitgetest in het laboratorium om aantasting te stoppen. In een pilotproject in Haarlem wordt met Pré Wonen, ondersteund door het ministerie van BZK nu onderzocht of deze oplossing ook in de praktijk het gewenste resultaat oplevert en de bacteriële aantasting in de grenen funderingspalen stopzet. We zijn uiteraard heel benieuwd wat daar uit gaat komen. Maar zien graag andere oplossingen/mogelijkheden tegemoet. Meer over het bestaande onderzoek kan je hier lezen: https://www.kcaf.nl/wat-doet-het-kcaf/onderzoek-conserveringsmethoden-grenenhouten-paalfunderingen/